GÜVENLİ SOKAKLAR, İNSAN HAKLARI VE BAŞIBOŞ KÖPEKLER: İYİ NİYETİN SORUMLULUĞU
GÜVENLİ SOKAKLAR, İNSAN HAKLARI VE BAŞIBOŞ KÖPEKLER: İYİ NİYETİN SORUMLULUĞU
Yargıtay 12. Ceza Dairesinin başıboş köpekleri düzenli olarak besleyen bir kadın hakkındaki mahkûmiyet kararını onaması, hayvanların korunması ile insanların yaşam ve güvenlik hakkı arasındaki ilişkiyi yeniden gündeme taşıdı. Bir çocuğun köpek saldırısı sonucu yaralanmasıyla başlayan yargılama, iyi niyetle yapılan davranışların da hukuki sorumluluk doğurabileceğini gösteriyor. Meseleye insan hakları ve güvenli sokaklar perspektifinden bakmak, hem hayvanların korunmasını hem de toplumun güvenliğini esas alan bir yaklaşımı gerekli kılıyor.
Bir Yargıtay kararı, önemli bir tartışmayı yeniden gündeme taşıdı
Yargıtay 12. Ceza Dairesinin 2 Haziran 2026 tarihli, 2024/3561 Esas ve 2026/5457 Karar sayılı ilamı, başıboş köpeklerin beslenmesi ve bu faaliyetlerin doğurabileceği hukuki sonuçlar bakımından dikkat çekici bir karar.
Olayda, 9 yaşındaki bir çocuk başıboş köpeklerin saldırısı sonucu yaralanıyor. Aynı bölgede yaşayan bir kadın ise uzun süredir köpekleri düzenli olarak besliyor ve bakımlarını üstleniyor. Dosyadaki değerlendirmelere göre belediye görevlilerinin hayvanlara müdahale etmesine de izin vermiyor.
İlk derece mahkemesi, köpekleri beslemenin tek başına sahiplik veya gözetim yükümlülüğü doğurmayacağı gerekçesiyle beraat kararı veriyor. Ancak istinaf mahkemesi, kadının düzenli besleme faaliyetleriyle köpeklerin bölgede kümelenmesine katkıda bulunduğunu ve belediyenin müdahalesini engellediğini dikkate alarak taksirle yaralama suçundan mahkûmiyet kararı veriyor.
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının bozma yönündeki görüşüne rağmen Yargıtay 12. Ceza Dairesi, mahkûmiyet hükmünü oybirliğiyle onuyor. Kadına 4.000 TL adli para cezası veriliyor.
Bu kararın önemli bir yönü var: Hayvanları beslemek, somut olayın özelliklerine göre hukuki sorumluluk doğurabilecek bir davranış olarak değerlendirilebiliyor.
Elbette buradan hareketle sokakta bir hayvana yiyecek veren herkesin cezai sorumluluk taşıdığı sonucuna varılamaz. Kararda düzenli besleme, köpeklerin kümelenmesi ve belediye görevlilerinin müdahalesinin engellenmesi gibi hususlar birlikte ele alınmıştır.
İnsan hakları, insanın güvenliğini de korumaktır
İnsan hakları denildiğinde yaşam hakkı, vücut bütünlüğü, kişi güvenliği ve çocukların korunması ilk akla gelen başlıklardandır.
Bir çocuğun okula giderken, parkta oynarken veya mahallesinde arkadaşlarıyla dolaşırken köpek saldırısına uğrama endişesi taşıması sıradanlaştırılabilecek bir durum değildir.
Anne babaların çocuklarını parka gönderirken tedirgin olması, yaşlıların yürüyüş yapmaktan çekinmesi, insanların kendi mahallelerinde güvenlik kaygısı yaşaması üzerinde durulması gereken toplumsal sorunlardır.
İnsan hakları yaklaşımı, bu kaygıları görmezden gelmeyi gerektirmez. Aksine devletin ve yerel yönetimlerin görevi, insanların yaşamını ve güvenliğini koruyacak tedbirleri almaktır.
Güvenli bir çevrede yaşama talebi, hayvan düşmanlığı olarak nitelendirilemez.
Çocukların güvenliğini istemek de hayvanların korunmasını istemek de meşru ve insani bir taleptir. Bu iki konuyu birbirine karşıt hale getirmek yerine ortak bir çözüm üzerinde durmalıyız.
Hayvanları korumak, başıboşluğu savunmak değildir
Hayvanların korunması konusunda toplumda önemli bir duyarlılık oluştu. Hayvanlara eziyet edilmemesi, aç ve susuz bırakılmaması, tedavi edilmesi ve uygun koşullarda yaşatılması hepimizin sorumluluğudur.
Ancak hayvanları koruma düşüncesinin, başıboş köpeklerin sokaklarda kontrolsüz biçimde dolaşmasını savunmaya dönüşmesi kabul edilemez.
Bir hayvanı sevmek ve ona yardım etmek başka, o hayvanın kamusal alanda oluşturabileceği riskleri görmezden gelmek başkadır.
Düzenli besleme faaliyetlerinin belirli bölgelerde köpeklerin kümelenmesine, zamanla o alanların hayvanlar tarafından sahiplenilmiş gibi kullanılmasına ve insanların bu alanlardan uzaklaşmasına yol açabildiği göz ardı edilmemelidir.
Besleme yapılan yerlerde ortaya çıkan yiyecek atıkları, çevre kirliliği ve hayvan dışkıları da halk sağlığı ve kent yaşamı bakımından ayrı sorunlar doğurmaktadır.
Şu soruyu sormamız gerekiyor:
Bir parkın, çocuk oyun alanının veya okul çevresinin belirli kişilerin besleme faaliyeti yürüttüğü bir alana dönüşmesine kim, hangi gerekçeyle karar verebilir?
Kamusal alanlar bütün vatandaşların ortak kullanımına açıktır. Herkesin eşit biçimde yararlanabileceği bu alanların belli kişi veya grupların tasarrufuna bırakılması doğru değildir.
İyi niyet, hukuki sorumluluğu ortadan kaldırmaz
Yargıtay kararının üzerinde durulması gereken yönlerinden biri de budur.
Bir insanın hayvanları sevmesi, onları beslemesi ve korumak istemesi elbette kötü bir davranış değildir. Ancak iyi niyetle yapılan bir faaliyetin sonuçları da değerlendirilmelidir.
Bir davranış başkalarının yaşamını, sağlığını ve güvenliğini tehlikeye sokuyorsa hukuki açıdan da ele alınması gerekir.
Ceza hukukunun temel ilkeleri burada önem kazanıyor. Her besleme faaliyeti kendiliğinden cezai sorumluluk doğurmaz. Sorumluluk için kişinin kusurunun, yükümlülük ihlalinin ve ortaya çıkan zarar ile davranışı arasındaki nedensellik bağının somut delillerle ortaya konulması gerekir.
Söz konusu dosyada da besleme faaliyetinin yanı sıra köpeklerin kümelenmesine katkı sağlanması ve belediye görevlilerinin müdahalesinin engellenmesi birlikte değerlendirilmiştir.
Bu karar, hayvanlara yardım etmek isteyen kişilerin hukuki sınırları bilmesi, kamu kurumlarının görevlerini yapmasına engel olmaması ve başkalarının güvenliğini gözetmesi gerektiğini hatırlatıyor.
Belediyelerin sorumluluğu ve kamusal düzen
Bu meselenin bütün yükünü vatandaşların veya gönüllü hayvanseverlerin üzerine bırakmak da doğru değildir.
Başıboş köpek sorunu, öncelikle kamu yönetiminin çözmesi gereken bir meseledir.
5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu ve ilgili mevzuat çerçevesinde yerel yönetimlerin hayvanların korunması, bakımı, kontrolü ve rehabilitasyonu konusunda görev ve sorumlulukları bulunmaktadır.
Belediyelerin görevi şikâyet geldiğinde müdahale etmekle sınırlı değildir. Sorunu önceden tespit etmek, hayvanları uygun koşullarda toplamak, bakım ve beslenmelerini sağlamak, sağlık kontrollerini yapmak ve kamusal alanlarda güvenliği temin etmek zorundadırlar.
Bu çalışmaların sürekliliği sağlanmalıdır.
Başıboş köpeklerin oluşturduğu riskleri ortadan kaldırmak, diğer taraftan hayvanların açlık, susuzluk, hastalık ve kötü muameleye maruz kalmasını önlemek mümkündür.
Bunun için bilimsel veriler ışığında çalışan, denetlenebilir ve sürdürülebilir bir kamu politikası gereklidir.
Belediyelerin görevlerini yerine getirmediği yerde sorun büyür. Gönüllülerin kamu hizmetinin yerine geçmeye çalışması, müdahalelerin engellenmesi ve başıboşluğun normalleştirilmesi ise çözümü zorlaştırır.
Güvenli sokaklar bir ayrıcalık değil, toplumsal ihtiyaçtır
Sokaklar, parklar, meydanlar, okul çevreleri ve çocuk oyun alanları hepimizin ortak yaşam alanlarıdır.
Bir çocuğun parkta özgürce oynayabilmesi, yaşlı bir insanın korkmadan yürüyebilmesi, kadınların ve erkeklerin gece veya gündüz mahallelerinde güvenle dolaşabilmesi kent yaşamının temel gereklerindendir.
Güvenli sokak talebini hayvan düşmanlığı olarak nitelemek, sorunun kendisini tartışmaktan kaçınmaktır.
Aynı şekilde hayvanların korunmasını isteyen insanları toptan suçlamak da doğru değildir. Bu konuda samimi duyarlılık gösteren çok sayıda insan vardır.
Ancak hiçbir bireysel duyarlılık, kamu düzeninin ve başkalarının haklarının önüne geçemez.
İnsanların güvenliği ile hayvanların korunması arasında tercih yapmak zorunda değiliz. Asıl mesele, her ikisini de sağlayacak sorumlu bir yönetim anlayışını hayata geçirmektir.
Merhamet de sorumluluk da birlikte olmalı
Yargıtay'ın bu kararı, başıboş köpeklerin beslenmesi ve belirli bölgelerde kümelenmesi meselesinin hukuki sonuçlarını yeniden gündeme getirmiştir.
Kararı sokaklar da bütün hayvan besleyenlere yönelik genel bir uyarı olarak okumak yanlış olmaz. Fakat düzenli besleme faaliyetinin, özellikle belediye müdahalesinin engellenmesiyle birleştiğinde, başkalarının güvenliği bakımından doğurabileceği hayati sonuçları da görmezden gelemeyiz. Bilhassa yol boyunca, petrol istasyonları ve dinlenme tesislerinde sahipsiz başıboş köpekleri besleyen, beslemeye devam edenler olacak trafik kazalarından hem hukuken hem de vicdanen sorumludurlar.
Hayvanları koruyalım evet onlara eziyet etmeyelim. Aç ve susuz bırakmayalım. Bakımlarını, tedavilerini ve yaşam koşullarını sağlayalım.
Ama çocuklarımızı da koruyalım. İnsanların yaşam ve güvenlik hakkını gözetelim. Parklarımızı, sokaklarımızı ve ortak yaşam alanlarımızı herkes için güvenli ve hijyenik hale getirelim. Unutmayalım köpeklerin dışkıları başlı başına çok ciddi bir hastalık kist hidatik sebebidir.
Unutmayalım ki merhamet, sorumluluktan kaçmak değildir. Hayvan sevgisi, başkalarının güvenliğini tehlikeye atma hakkı vermez. Ötesi merhamet sapmasıdır.
Güvenli sokaklar bir kesimin talebi değil, herkesin hakkıdır. İnsan hakları da hayvanların korunması da sorumluluk bilinciyle anlam kazanır.
Mehmet Altuntaş
Kaynakça
Yargıtay 12. Ceza Dairesi, E. 2024/3561, K. 2026/5457, T. 02.06.2026. Kararın tam metni – Ara Karar.
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, özellikle m. 89 (Taksirle Yaralama).
5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu.
7527 sayılı Hayvanları Koruma Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, 02.08.2024 tarihli ve 32620 sayılı Resmî Gazete.