ORHANGAZİ SERBEST, MERHUM OĞUZ MEMİŞ İÇİN DUYGUSAL BİR YAZI KALEME ALDI
Orhangazi Serbest, vefat eden Kayseri İlim Yayma Cemiyeti eski başkanı Oğuz Memiş’i kaleme aldı. Yazıda 1951 tarihli cemiyet vesikası üzerinden emanet bilinci, mütevazı cömertliği ve şehir hafızasındaki yerini anlattı.

Kayserianahaber - Orhangazi Serbest, Kayseri’nin sivil toplum, gazetecilik, ticaret ve siyaset hayatında iz bırakan merhum Oğuz Memiş’in ardından "Bir İnsan Eksilince Şehirden…" başlıklı bir anma yazısı yayımladı. Serbest, kaleme aldığı metinde Memiş’in yalnızca üstlendiği kurumsal görevlerle değil, gençlere yaklaşımı ve incelikleriyle şehrin hafızasında yer edindiğini aktardı.
1951 Tarihli Vesika ve Emanet Bilinci
Yaklaşık iki yıl önce iş aradığı belirsizlik döneminde Mihrimah’ta Oğuz Memiş ile sık sık sohbet etme imkânı bulduğunu belirten Serbest, İlim Yayma Cemiyetinin 1951 yılına ait bir vesikasını kendisine hediye etmek istediğini ifade etti. Uzun yıllar cemiyetin Kayseri Şube Başkanlığını yürüten Memiş'in, bu tarihî belgeyi koleksiyoncu olan Serbest’in daha iyi muhafaza edeceğini belirterek kabul etmediği aktarıldı. Memiş'in bu inceliğinin ardından Serbest’e M. Ertuğrul Düzdağ’ın hazırladığı beş ciltlik Üstad Ali Ulvi Kurucu Hatıralar setini gönderdiği kaydetti.
Gösterişten Uzak Cömertlik ve Sözlü Tarih
Yazıda, Talas’taki Torun Baba’da dört arkadaşıyla oturduğu bir gün ayaküstü selamlaştıkları Oğuz Memiş’in, masalarının hesabını kendilerini mahcup etmeden ödediği anekdotuna da yer verildi. Ayrıca Memiş’in yakın dönem Türk siyasi tarihine ışık tutacak nitelikte anekdotlar paylaştığı, anlattığı özel bir hadise için Yusuf Yerli’yi şahit tuttuğu bilgisi paylaştı.
Şehrin Görünmeyen Mimarisi
Şehirlerin taştan ve betondan ibaret olmadığını, hatır, güven ve vefa üzerine kurulu görünmeyen bir mimarisi bulunduğunu vurgulayan Serbest, makamların insanın nerede bulunduğunu, davranışların ise nasıl bir insan olduğunu gösterdiğini belirtti. Serbest, yazısını merhum Oğuz Memiş’e Allah’tan rahmet, ailesine ve sevenlerine sabır dileyerek tamamladı.
"Makamlar, insanın nerede bulunduğunu söyler; nasıl bir insan olduğunu değil. Şehrin hafızasında yer etmek başka, şehrin vicdanında yer edinmek başkadır."
Sözkonusu yazı :
BİR İNSAN EKSİLİNCE ŞEHİRDEN…
Oğuz Memiş Ağabey’in aziz hatırasına…
Bazı insanların ölümü yalnızca bir ömrün nihayete ermesi değildir. Onlarla birlikte bir şehrin hafızasından bir parça, insan ilişkilerinden bir incelik, toplumsal hayatın gittikçe aşınan ahlâkî zemininden bir dayanak daha eksilir.
Oğuz Memiş Ağabey’i kaybettiğimizde hissettiğim şey biraz da buydu. Bir insanın ölümüne üzülmekten daha fazlası… Memleketin insana güven veren yüzlerinden birinin daha silindiğini görmenin, kıymetini bildiğiniz bir varlığın artık yeryüzünde bulunmadığını kabullenmenin güçlüğü. Yaklaşık iki yıl evvel, iş aradığım, hayatımın belirsizliklerle çevrelendiği günlerde yolum sık sık Mihrimah’a düşerdi. Molalarımı orada geçirir, saatlerce çalışır, okumalar yapardım. Oğuz Ağabey’le sohbetlerimiz de o günlerin hatırasıdır. İnsanın yalnızca geçimini sağlayacak bir işe değil, zaman zaman varlığının başkaları tarafından fark edildiğini bilmeye de ihtiyacı vardır. Hele ki gençliğin o telaşlı, istikbalin henüz belirginleşmediği yıllarında… Bir gün, İlim Yayma Cemiyetinin 1951 yılına ait bir vesikası elime geçti. Daha ilk gördüğümde, bunun Oğuz Ağabey’e yakışacağını düşündüm. Geçmişle kurduğu ilişkiyi, hatıraya verdiği kıymeti ve cemiyetle olan uzun hukukunu biliyordum. Vesikayı kendisine hediye etmek istedim. Kabul etmedi. Benim koleksiyoncu olduğumu, o evraka kendisinin benim kadar sahip çıkamayabileceğini söyledi.
Bu cevabı üzerinde düşünmeye değer bulurum.
İnsanların bir şeyi elde etmeyi meziyet saydığı, sahip olmayı neredeyse başlı başına bir üstünlük kabul ettiği zamanlarda, kendisine sunulan tarihî bir vesikayı daha iyi muhafaza edileceğine inandığı yerde bırakabilmek az rastlanır bir inceliktir. Hele ki o belge, uzun yıllar emek verdiğiniz bir kurumun ilk dönemlerine aitse… Oğuz Ağabey, geçmişe duyduğu hürmeti bir sahiplik iddiasına dönüştürmemişti. Emanetin kıymetini, kimin elinde bulunduğundan önce nasıl korunacağıyla ölçüyordu.
Aradan bir müddet geçti. Bana M. Ertuğrul Düzdağ’ın hazırladığı beş ciltlik Üstad Ali Ulvi Kurucu Hatıralar setini göndermiş.
Kendisine vermek istediğim bir vesika, bana beş ciltlik bir hatıra külliyatı olarak dönmüştü. Şimdi kitaplığımda duran o beş cilde her baktığımda, Ali Ulvi Kurucu’nun hatıraları kadar Oğuz Ağabey’in hatırası da karşıma çıkıyor. Bir insanın başka bir insanı hatırlama biçimi bazen böyle değişir: Önce birlikte geçirilen vakitler vardır, sonra o vakitlerden geriye kalan eşyalar konuşmaya başlar.
Bir başka gün, dört arkadaş Talas’ta Torun Baba’da oturuyorduk. Oğuz Ağabey’le karşılaştık, selamlaştık. Ayaküstü birkaç kelam ettik. Sonra herkes kendi masasına, kendi sohbetine döndü. Kalkmak için hesabı istediğimizde, hesabımızın ödendiğini öğrendik.
O gün üzerinde uzun uzadıya durmadığımız bu küçük hadise, bugün zihnimde çok daha büyük bir yer tutuyor. Çünkü cömertliğin de bir edebi vardır. İyiliği karşısındakini mahcup etmeden yapmak, onu kendi cömertliğinin seyircisi hâline getirmemek…
Bunların yanı sıra uzun sohbetlerimiz oldu. Öyle anekdotlar dinledim ki ondan, günün birinde yakın dönem Türk siyasi tarihinin sözlü kaynakları arasında değerlendirilebilecek nitelikteydi. Hatta bir defasında, anlattığı hadiseyi yalnızca iki kişinin bildiğini söylemiş, Yusuf Yerli Ağabey’i de işaret ederek onu şahit tutmuştu.
Bu hatıraların ayrıntılarını burada anlatmayı doğru bulmuyorum. Fakat şunu söyleyebilirim: Oğuz Ağabey, yalnızca kendi hayatının değil, içinde bulunduğu dönemin de hafızasını taşıyordu.
Tarihçilikte yazılı vesikaların yanında sözlü tanıklıkların taşıdığı kıymeti biliriz. Fakat çoğu zaman insanın kendisinin de yaşayan bir arşiv olduğunu unuturuz. Her ölümle birlikte yalnızca bir biyografi tamamlanmaz. Kayda geçirilmemiş yüzlerce hadise, hiçbir tutanağa girmemiş konuşmalar, şahsi hafızalarda saklı kalmış nice ayrıntı da yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kalır. Hele ki siyasetin, sivil toplumun ve yerel tarihin içinde uzun yıllar bulunmuş insanların kaybı, bir bakıma toplumun kendi geçmişiyle kurduğu bağın da zayıflamasıdır.
Oğuz Ağabey’in ardından düşündüğüm hususlardan biri de budur. Onun anlattıkları, yalnızca eski günlere duyulan bir özlemin mahsulü değildi. Bir devrin insan ilişkilerini, sadakatlerini, ihtilaflarını, mücadelelerini ve bazen de görünmeyen çelişkilerini taşıyordu. Üstelik tarihî hadiseleri anlatırken kendisini bütün anlatıların merkezine yerleştirme ihtiyacı da duymazdı. Hatıralarının kıymeti biraz da buradaydı.
Hayatı boyunca ticaretle, gazetecilikle, siyasetle, sivil toplumla meşgul olmuştu. İlim Yayma Cemiyetinin Kayseri Şubesinde uzun yıllar başkanlık yapmış, şehrin kurumsal ve fikrî hayatında bulunmuştu. Elbette bütün bunlar bir biyografinin mühim satırlarıdır. Fakat bir insanın hayatını yalnızca tuttuğu görevlerle, başkanlık ettiği kurumlarla, yer aldığı teşkilatlarla anlatmak bana hep eksik gelmiştir. Çünkü makamlar, insanın nerede bulunduğunu söyler; nasıl bir insan olduğunu değil. Bir insanın karakterini anlamak için bazen onun kendisinden daha genç, kendisine sağlayacağı hiçbir menfaat bulunmayan birine nasıl davrandığına bakmak gerekir. İmkânı varken nasıl davrandığına, kendisine bir şey teklif edildiğinde nasıl karşılık verdiğine, kimsenin haberdar olmayacağı bir iyiliği yapıp yapmadığına…
Benim tanıdığım Oğuz Ağabey’in asıl ağırlığı burada kendini gösteriyordu.
Oğuz Ağabey’in vefatını öğrendiğim gün şehir dışındaydım. Haberi aldığımda içim cız etti. O tuhaf, insanın neresinden geldiğini bilemediği acı… Hemen ardından şu cümleleri yazmıştım:
“Öyle üzgünüm ki… Memlekette namusuyla, vicdanıyla yaşayan insanlar birer birer eksiliyor. Güzel insanlar göçüyor. Bazı insanlar yaşarken farkına varmadan teselli olurmuş bize: ‘İyi ki var,’ dermişiz, ‘iyi ki hâlâ böyle insanlar var…’”
Aradan geçen zamana rağmen o günkü hissiyatım değişmedi. Yalnızca üzüntümün mahiyetini biraz daha iyi kavradım. Doğrusu, neye yandığımı hâlâ tam olarak bilmiyorum.
Memlekette namusuyla, vicdanıyla yaşayan insanların birer birer eksilmesine mi? Şehirlerin toplumsal ve ahlâkî hayatında özgül ağırlığı bulunan şahsiyetlerin giderek azalmasına mı? Yoksa bütün bu kamusal sıfatların gerisinde, bir evin babasının, bir ailenin dayanağının, birilerinin her gün sesini duymaya alıştığı insanın artık bulunmayışına mı?
Belki de hepsine.
Çünkü ölümün kamusal ve hususi olmak üzere birbirinden ayrılması güç iki yüzü vardır. Bir şehir, tanıdığı bir ismi kaybettiğini söyler. Bir kurum, başkanını yahut mensubunu kaybeder. Dostları bir yol arkadaşını, gençler bir ağabeyi kaybeder. Fakat bütün bu kayıpların ötesinde, bir evin içinde kimsenin dolduramayacağı bir yer boşalır. Herkesin hatıralarla anlattığı insan, o evde gündelik hayatın ta kendisidir. Bir sandalye, bir ses, alışılmış bir adım, bir sofradaki yer… Kamunun büyük kelimelerle anlattığı ölüm, aile için çoğu zaman en küçük ayrıntılarda bütün ağırlığıyla hissedilir.
İnsanın dünyadaki gerçek karşılığını düşünürken bunu unutmamak gerekiyor.
Bir de şehirlerin görünmeyen mimarisi var. Taştan, betondan, caddelerden ve yapılardan ibaret olmayan; hatır, güven, vefa ve şahsiyet üzerine kurulmuş bir mimari… Bazı insanlar bu görünmeyen yapının taşıyıcı unsurlarıdır. Herkes onları yakından tanımayabilir. Herkes onların hangi meselede ne kadar emek verdiğini bilmeyebilir. Fakat varlıkları, çevrelerindeki insanlara bir güven telkin eder.
İşte ben buna insanın özgül ağırlığı diyorum.
Bu ağırlık ne servetle ne unvanla ne de kalabalıklarla ölçülebilir. İnsan bazen bütün imkânlara sahip olduğu hâlde hafif kalır; bazen de gösterişsiz bir hayatın içinde, tek bir sözüyle, tek bir davranışıyla bulunduğu yere ağırlık kazandırır. Şehrin hafızasında yer etmek başka, şehrin vicdanında yer edinmek başkadır. İkincisi çok daha müşküldür.
Oğuz Ağabey’in aramızdan ayrılışı bana bir kez daha bu farkı düşündürdü.
Benim payıma beş cilt kitap, birkaç güzel sohbet, bir büyüğün müşfik eli ve ömrüm boyunca unutmayacağım bazı incelikler düştü. Bunların her biri, hayatımın başka bir yerinde karşıma çıkacak kadar kıymetli.
Oğuz Ağabey’e Allah’tan rahmet, ailesine ve sevenlerine sabır diliyorum.
Orhangazi Serbest

